In Almere vind je verschillende gebieden die in mandeligheid zijn uitgegeven.
Mandeligheid ontstaat, wanneer een onroerende zaak gemeenschappelijk eigendom is van de
eigenaars van twee of meer erven en door hen tot gemeenschappelijk nut van die erven wordt
bestemd bij een tussen hun opgemaakte notariële akte, gevolgd door inschrijving daarvan in de
openbare registers. (bron: Burgerlijk Wetboek Boek 5, Titel 5, Artikel 60)
Dit lijkt niet direct een vraagstuk voor een welzijnsorganisatie. Uit meerdere gesprekken met
verschillende bewoners en bewonersgroepen bleek echter dat men op sociale problemen stuitte.
Ik ben heel benieuwd of de (sociale) problematiek rond mandeligheid zich ook voordoet in andere gemeentes en hoe hier mee omgegaan wordt.
Mandeligheid blijft een uitdaging in Almere! Onderstaand artikel heb ik in mei/juni 2009 geschreven naar aanleiding van de problemen/vragen rond mandeligheid in Almere.
Inmiddels is een onderzoek door UvA studenten afgerond, is er een raadsbrief gekomen en gaat binnenkort een grondig onderzoek naar mandeligheid in Almere van start. Zo'n 5.000 huishoudens in Almere die hier mee te maken hebben zullen worden aangeschreven en ondervraagd.
De Erasmus Universiteit en de Nederlandse Hogeschool voor Openbaar Bestuur doen landelijk wetenschappelijk onderzoek naar de sociale gevolgen van privaat beheerde woondomeinen.
Ook de bewoners hebben niet stil gezeten: op 2 juni 2010 is de Stichting Platform Mandeligheid officieel opgericht en is de website www.mandeligheid.nl gelanceerd. Er is tevens een Linked In groep: Platform Mandeligheid waar je je vragen kunt stellen en kennis kunt delen.
En er zijn al 3 jaarlijkse bijeenkomsten geweest over mandeligheid. Bewoners en andere belanghebbenden zijn hierbij altijd van harte welkom!
Kortom: Bewoners bundel uw kennis en krachten! Alleen via deze weg kan een manier gevonden worden om handen en voeten te geven aan mandeligheid.
Mocht je nog vragen hebben dan kun je contact opnemen via: vandenhoek@deschoor.nl of 06-52420103
Met vriendelijke groet,
Patricia van den Hoek-Werkman
--------
Mandeligheid in Almere
Tijdens de wijkspreekuren van Gemeente Almere, GoedeStede, Politie, Belastingdienst en De
Schoor in Stripheldenbuurt kwamen verschillenden vragen van buurtbewoners naar voren over het
inrichten van het binnenterrein. Het bleek echter dat deze terreinen mandelig waren. Hierdoor
konden er niet volgens de bekende Mooi Zo Goed Zo methode speeltoestellen geplaatst worden.
Bovendien mochten bewoners geen gebruik maken van financieringsmogelijkheden zoals het
wijkbewonersbudget (Gemeente Almere), Goed Wonen Fonds (GoedeStede) of het Oranje Fonds.
Omdat het om privé domein gaat.
Mandeligheid ontstaat, wanneer een onroerende zaak gemeenschappelijk eigendom is van de
eigenaars van twee of meer erven en door hen tot gemeenschappelijk nut van die erven wordt
bestemd bij een tussen hun opgemaakte notariële akte, gevolgd door inschrijving daarvan in de
openbare registers. (bron: Burgerlijk Wetboek Boek 5, Titel 5, Artikel 60)
Dit lijkt niet direct een vraagstuk voor een welzijnsorganisatie. Uit meerdere gesprekken met
verschillende bewoners en bewonersgroepen bleek echter dat men op sociale problemen stuitte.
Ook uit verschillende artikelen en onderzoeken blijkt dat er nogal wat haken en ogen aan deze
beheervorm van privédomeinen zitten. In een tweetal artikelen attenderen onderzoekers ons ook
op het gevaar van het ontstaan van Gated Communities zoals deze bekend zijn in de VS en Zuid-
Amerika. Gated Communities leiden vaak tot sterke polarisatie en sociale uitsluiting.
In het artikel Afgeschermde woondomeinen: dé oplossing voor het beheersprobleem? van S. van
der Most (maart 2008) (bijlage 2) geeft stadssocioloog en lid van de VROMraad, Arnold Reijndorp,
aan dat ‘Beslotenheid door begrenzing’ in plaats van ‘beveiliging door afsluiting’; de voornaamste
beweegreden is voor het wonen in privé beheerde woondomeinen. Naast status zijn in Nederland
namelijk vooral de behoefte aan geborgenheid en overzichtelijkheid en het wonen met
gelijkgestemden motieven om te kiezen voor afscherming.
In de Almeerse woonwijken Eilandenbuurt, Stripheldenbuurt, Sieradenbuurt, Regenboogbuurt,
Tussen de Vaarten en Noorderplassen en het nieuwe stadsdeel Almere Poort bleek echter dat de
bewoners niet altijd bewust gekozen hebben voor een privé domein in de vorm van een mandelig
gebied. Hierdoor is de basis om gezamenlijk een privé terrein te gaan beheren al erg wiebelig om
niet te zeggen afwezig.
Harry den Hartog geeft in mei 2005 in het artikel collectieve woondomeinen in suburbia (Bijlage 3)
aan dat er al langere tijd wordt geëxperimenteerd met mandelige gebieden in Nederland, maar dat
de motieven van de verschillende partijen zeer verschillen. Ontwikkelaars kiezen vaak voor privaat
beheer om, zonder de beklemmende regelgeving van de gemeenten, een hogere plankwaliteit te
kunnen behalen. En gemeenten kiezen juist vaak voor privaat beheer vanwege een aantrekkelijke
kostenbesparing. Daarbij blijken de uiteindelijke gebruikers vaak met lasten te worden opgezadeld
zonder de bijbehorende lusten.
Het grootste probleem lijkt dat in de randvoorwaardelijke sfeer van deze mandelige gebieden in
Almere een aantal dingen niet geregeld zijn.
Harry den Hartog geeft in zijn artikel ook aan dat veel bewoners vaak later, na afloop, realiseren
dat er sprake is van een gedeelde buitenruimte met bijbehorende verplichtingen.
In de Verenigde Staten, waar collectieve woondomeinen al veel verder zijn ontwikkeld in talrijke
variaties, hebben ontwikkelaars meestal blijvende invloed in het beheer als garantie voor permanente kwaliteit. In tegenstelling tot de Amerikaanse Common Interest Developments (CID’s) trekken projectontwikkelaars zich in de Nederlandse variant snel terug na verkoop van de laatste
woning, daarmee de verantwoordelijkheid afschuivend op onervaren bewoners.
Voor nieuwe projecten geldt, volgens Den Hartog, dat toekomstige bewoners in een zo vroeg
mogelijk stadium in de ontwikkeling moeten worden geïntroduceerd. Betrokkenheid bij de fysieke
omgeving zal dan ook toenemen. Goede voorlichting over juridische zaken, rechten en plichten is
essentieel om een kwaliteitsslag te kunnen maken. Het succes van een collectief woondomein is
niet alleen het gevolg van eventuele ruimtelijke kwaliteiten maar vooral ook van betrokkenheid
onder bewoners. Dan pas wordt het collectieve woondomein een zinnige aanvulling op de
vooralsnog beperkte keuzemogelijkheid aan suburbane woonmilieus in Nederland.
Stijnie Lohof geeft in haar essay Meebetalen, meebepalen en meedoen (Bijlage 4) aan dat met
een verschuiving naar een geprivatiseerde buitenruimte de gemeente in haar afwegingen opnieuw
een balans moet zien te vinden. Daarbij dient zij niet alleen het publieke belang te waarborgen,
middels het vooraf vastleggen van openbare toegankelijkheid en allerlei technische en financiële
voorwaarden, maar ook de belangen van haar individuele burgers af te wegen.
Wat is het aantoonbare belang van de betrokken burgers om delen van de buitenruimte in eigen
beheer te hebben en hoe verhoudt hun positie zich tot die van medeburgers. De gemeente moet
niet alleen fysieke kwaliteiten bewaken, maar ook sociale aspecten in ogenschouw nemen en niet
alleen uit eigen belang en uit gewoonte controle willen uitoefenen, maar ook bereid te zijn om aan
burgers verantwoordelijkheden over te dragen. Of anders gewoonweg de gemeenschappelijke
buitenruimte in openbaar eigendom houden.
Probleemstelling
De probleemstelling die ik heb geformuleerd aan de hand van bovenstaande aanleiding is:
Hoe breng je de sociale problematiek achter mandeligheid in Almere in beeld en zorg je voor een
maatschappelijk draagvlak dat mee wil werken aan een (structurele) oplossing?
Krachtenveldanalyse
Wanneer je na wilt gaan hoe jouw organisatie gepositioneerd is ten opzichte van andere partijen, is
het van belang te weten hoe die partijen zich tot jou verhouden. Het kennen van de medespelers is
een belangrijke voorwaarde.
. Bondgenoten zijn natuurlijke partners: jij vertrouwt ze en je bent het in hoge mate met elkaar
eens.
. Coalitiepartners zijn diegenen, waarmee je uit verstandelijke overwegingen een samenwerking
kunt aangaan, maar waarbij je voorzichtig blijft.
. Opponenten zijn gewaardeerde tegenspelers, die weliswaar een andere visie aanhangen,
maar die je kunt gebruiken als sparring partner om uw eigen argumenten en visie scherper te
krijgen en te toetsen. Je kunt ervan uitgaan dat je van hen positieve feedback krijgt die je
verder zal helpen.
. Tegenstanders zijn partijen waarmee u zowel op rationeel niveau als sociaal emotioneel
verschilt. Als zij wel veel macht hebben in de keten, kunnen zij een belangrijke hindermacht
vormen die je belemmert jouw ambities waar te maken.
Uiteraard zijn er altijd partijen die er tussenin zitten: voor jou sympathieke twijfelaars of weinig
betrouwbare opportunisten. In het kader van de machtsbalans kan het belangrijk zijn hen te
overtuigen van de overeenstemming tussen jouw en hun belang om hen zo aan jouw kant te
krijgen. (Bron: Twijnsta Gudde 1996)
Het krachtenveld voor mijn probleemstelling ziet er als volgt uit:
Bondgenoten
1) Elise Brinkman & Remco Slijkhuis (bewoners die het probleem hebben aangekaart)
2) Fiduciebeheer
3) Marco de Kat – Leefbaar Almere
4) Collega Opbouwwerkers De Schoor
5) Wijkagent
Coalitiepartners
1) Bewoners(groepen) die te maken hebben met mandeligheid
2) GoedeStede
3) Leefbaar Almere
4) Belastingdienst
5) Atelier Stedelijke Vernieuwing
6) Gemeente Almere – DMO
7) Pers Almere
Opponenten
1) Notaris
2) Politieke Partijen Almere
3) Gemeente Almere – Afdeling Grondzaken
4) Gemeente Almere – DSO
5) Gemeente Almere – PBS
Tegenstanders
1) Projectontwikkelaars
Stimulerende factoren
Een van de stimulerende factoren voor dit vraagstuk rond mandeligheid is de verscheidenheid aan
partijen. Het is ook positief dat 1 van de politieke partijen dit onderwerp heeft “geadopteerd” en
zich hard wil maken voor dit vraagstuk.
Een tweede stimulerende factor is dat het een groter gebied bestrijkt en ook in de toekomst invloed
zal hebben op het wonen in Almere. Kortom vele honderden gezinnen hebben te maken met
mandeligheid, dus een grotere doelgroep
Belemmerende factoren
Wat een belemmerende factor is is dat er weinig kennis is over mandeligheid en de sociale
gevolgen daarvan. Er zijn nog weinig tot geen studies die de gevolgen van mandelige gebieden op
het sociale leven hebben onderzocht. Het is dus moeilijk aantoonbaar wat de sociale gevolgen
kunnen zijn voor de Almeerse samenleving als er niet beter wordt omgegaan met de uitgifte en het
beheer van de mandelige gebieden
Scenario’s
Er zijn een tweetal scenario’s mogelijk.
Als eerste: Het signaal over de sociale problemen rond mandeligheid wordt niet opgepakt. Dat
betekent dat er verpauperde wijken gaan ontstaan, huizen slecht verkoopbaar worden en de buurt
af zal glijden. De buurtbewoners die wel hun verantwoording op willen pakken zullen stelling
nemen tegen degene die het niet willen en de sfeer in de wijk zal hierdoor grimmiger worden.
Als tweede het signaal rond mandeligheid wordt wel opgepakt en vindt draagvlak. Hierdoor zal met
name de voorlichting rond mandeligheid verbeteren, waardoor toekomstige bewoners bewuster
zullen kiezen voor mandeligheid. Echter de mensen die al een aantal jaren in mandelig gebied
wonen zullen wel een extra steuntje in de rug nodig hebben om de reeds ontstane sociale
problemen op te lossen.
Activiteitenplan
Allereerst zal er onderzoek moeten worden gedaan naar de plus-en minpunten van de huidige
vorm van mandeligheid en zullen de sociale problemen in kaart moeten worden gebracht. Om dit
te bereiken zullen de bewonersgroepen bij elkaar moeten worden gebracht. Vervolgens zullen
deze knelpunten naar de gemeente en naar de politiek moeten worden gecommuniceerd.
Inmiddels heb ik 2 bewoners bereid gevonden om de voorbereidingen voor deze bijeenkomsten te
trekken. Er zijn inmiddels 2 bewonersbijeenkomsten geweest waarbij zo’n 30 bewonersgroepen (in
totaal meer dan 70 bewoners) aanwezig waren en waarbij ook de partijen die te maken hebben
met mandeligheid waren uitgenodigd. Zowel de “probleemveroorzakers”, als de
“probleemoplossers” als de “probleemervaarders” waren aanwezig.
Het probleem is ook bij de politieke markt geweest en er wordt een onderzoek gedaan naar de
gevolgen van mandeligheid. PBS, DSO en de Politieke partijen zijn opdrachtgevers voor het
onderzoek.
Als hefbomen heb ik de bewonersgroepen, de samenwerkingspartners in het wijkspreekuur en de
pers gebruikt. Zij hebben hun netwerken ook ingezet om voet aan de grond te krijgen.
Om toekomstige problemen met mandelige terreinen te voorkomen zal er ook aan de voorkant van
het probleem iets moeten veranderen. De afdelingen grondzaken, economische zaken en dienst
stedelijke ontwikkeling moeten bij het uitgeven van de grond zorgen dat er goede controleerbare
afspraken worden gemaakt met projectontwikkelaars waardoor ook in de randvoorwaardelijke
sfeer de dingen beter geregeld zijn en bewoners hier niet de dupe van worden.
Ook de makelaars en notarissen spelen een rol. Zij zouden een volledigere voorlichting moeten
geven aan bewoners bij de aankoop of verkoop van hun huis. Bovendien zouden zij beter moeten
informeren of er een beheervereniging is en of er nog bijdragen in het onderhoud open staan,
waardoor de vereniging niet achter blijft met een eventueel gat in de begroting.
Er is ook behoefte aan een stedelijk, provinciaal of landelijke platform/ forum waarbij de kennis
over mandeligheid kan worden gedeeld. Op dit moment vechten vele bewonersgroepen hun strijd
in hun eigen straat, stadsdeel of woonplaats, maar wanneer deze krachten en kennis gebundeld
zou worden ontstaan er nieuwe inzichten en mogelijkheden.
Bronnenlijst
Literatuur
. Berger, Mr. K.F.M. & Smalbraak, J.Th. (2004): Burenrecht, mandeligheid en
erfdienstbaarheden, Kluwer
. Boelens, L., Spit, T., Wissink, B., Kreukels, T. & Kreukels, A.M.J. (2006): Planning zonder overheid, een toekomst voor planning, 010 Publishers
. Gräler, Mr. J.G. (2007): Mandeligheid, Kluwer
. Provincie Noord Brabant (2007): Handboek CPO voor gemeenten – Bouwen met burgers, Drukkerij De Bink bv, Den Haag
. Wibbens – de Jong, Mr. A.C. (2006): Monografiën BW -Mandeligheid en erfdienstbaarheden, Kluwer
Onderzoeken & rapporten
. Aarts, N. During, R & van der Jagt, P (februari 2006),Te Koop en andere ideeën over de inrichting van Nederland, Wageningen Universiteit en Researchcentrum
. Fokkema, Mr. M., Koppenjan, Dr. J.F.M., Kremers, Mr. Ing. G.J. (25 januari 2002): Juridische knelpunten voor intensief ruimtegebruik bij Bedrijventerreinen -Onderzoek Intensief Ruimtegebruik -Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit II, TU Delft
. Galjaard, J (februari 2007): Dorps bouwen en wonen – een alternatief voor de suburb, SVP
. Gemeentelijke Ombudsman (20 oktober 2008): Geen reactie op aanvragen voor een tweede oprit, RA0830634
. Sanders, Mr. J.R. (2003): Herstructurering van achterstandswijken -Leidt (juridische) regelgeving tot de noodzakelijke betrokkenheid bij het beheer?, Masterproof SBV-MRE
Artikelen
. Onbekend (mei 2005): collectieve woondomeinen in suburbia, S&RO
. Van der Most, S. (maart 2008): Afgeschermde woondomeinen: dé oplossing voor het beheersprobleem?
Tags: beheer, betrokkenheid, bewoners, bewonersparticipatie, cohesie, fysiek, mandeligheid, sociale, vrijwillig
Permalink Antwoord van Harold de Wit Sr. op 9 November 2010 op 22.09
Permalink Antwoord van Henk van Wijk op 10 November 2010 op 14.39
Permalink Antwoord van Patricia van den Hoek-Werkman op 15 November 2010 op 12.28
Permalink Antwoord van Patricia van den Hoek-Werkman op 15 November 2010 op 12.35
Permalink Antwoord van Patricia van den Hoek-Werkman op 15 November 2010 op 12.40
Permalink Antwoord van Patricia van den Hoek-Werkman op 15 November 2010 op 12.46
Permalink Antwoord van Gyzzzmo op 15 November 2010 op 13.07
Permalink Antwoord van Patricia van den Hoek-Werkman op 15 November 2010 op 14.25 Welkom bij
Allemaal Politiek
© 2012 Gemaakt door Esther.